Do‘stlik ko‘priklari: O‘zbekiston–Pokiston hamkorligining yangi ufqlari sari

---

So‘nggi yillarda O‘zbekiston va Pokiston o‘rtasidagi hamkorlikning chuqurlashuvi Yevroosiyo makonida muhim yangi strategik yo‘nalish sifatida namoyon bo‘lmoqda. Qadimiy savdo yo‘llari chorrahasida joylashgan ikki davlat bugun iqtisodiyot, madaniyat, ta’lim va texnologiyalarni qamrab olgan zamonaviy “bog‘liqlik arxitekturasi”ni izchil ravishda barpo etmoqda. Buyuk Ipak yo‘li davriga borib taqaladigan umumiy ko‘p asrlik tarixiy ildizlar bugun iqtisodiy barqarorlikni mustahkamlash, texnologik mustaqillikni ta’minlash va mintaqaviy integratsiya uchun mustahkam poydevor yaratishga qodir aniq loyiha va tashabbuslarga aylanmoqda.

2020-yillarning boshidan buyon Toshkent va Islomobod o‘rtasidagi munosabatlar izchil rivojlanib bormoqda, bunda har ikki mamlakat rahbarlarining kuchli siyosiy irodasi hal qiluvchi omil bo‘lib xizmat qilmoqda. 2021-yilda imzolangan O‘zbekiston Respublikasi va Pokiston Islom Respublikasi o‘rtasidagi Strategik sheriklik to‘g‘risidagi qo‘shma deklaratsiya ikki tomonlama muloqotga yuqori sur’at bag‘ishlab, munosabatlar tarixida yangi sahifa ochdi. Oliy darajadagi muntazam uchrashuvlar, tashqi ishlar vazirliklari o‘rtasidagi faol maslahatlashuvlar hamda xalqaro maydonlardagi hamkorlik dolzarb masalalarni o‘z vaqtida muhokama qilish, o‘zaro maqbul yechimlarni topish va istiqbolli hamkorlik yo‘nalishlarini aniqlash imkonini bermoqda.

Ikki tomonlama aloqalarning mustahkamlanishining yaqqol tasdig‘i Pokiston Bosh vaziri Shahboz Sharifning 2025-yil fevral oyida O‘zbekistonga rasmiy tashrifi va Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev bilan uchrashuvi bo‘ldi. Har ikki davlat rahbarlari iqtisodiyot, investitsiyalar, transport, raqamli texnologiyalar hamda madaniy-gumanitar almashinuvlarni qamrab olgan ko‘p qirrali hamkorlikning jadal rivojlanayotganidan chuqur mamnunlik bildirdilar.

Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlarni yuqori baholagan Shahboz Sharif shunday dedi: “Mo‘jizalar faqat aniq qarash, yuqori sur’at, mashaqqatli mehnat va yagona maqsad sari qat’iy intilish orqali ro‘yobga chiqadi”.

Bosh vazir tashrifining muhim yakuni sifatida Oliy darajadagi Strategik sheriklik kengashi tashkil etildi. Ushbu qadam nafaqat avval erishilgan kelishuvlarni mustahkamladi, balki tizimli hamkorlik uchun kuchli institutsional platformani ham yaratdi.

Ikki tomonlama hamkorlikning huquqiy-me’yoriy bazasi O‘zbekiston va Pokiston o‘rtasidagi strategik o‘zaro aloqalarni mustahkamlashda muhim o‘rin tutadi. Bu borada parlamentlararo do‘stlik guruhlarining hissasi alohida ahamiyatga ega bo‘lib, ular biznes jarayonlarini soddalashtirish, shaffoflikni oshirish va qo‘shma loyihalarni amalga oshirish uchun ishonchli huquqiy muhit yaratishga qaratilgan qonunchilik tashabbuslarini izchil ilgari surmoqda. Ularning faoliyati ikki tomonlama munosabatlarda barqarorlik va bashorat qilinuvchanlikni ta’minlaydigan uzoq muddatli ishonch platformasini shakllantirmoqda.

Iqtisodiy soha esa hamkorlik dinamikasining eng yaqqol ko‘rsatkichi bo‘lib xizmat qilmoqda. Pokiston Janubiy Osiyoda O‘zbekistonning yetakchi savdo hamkorlaridan biri sifatida mustahkam o‘rin egallab, O‘zbekiston bozoriga yuqori qiziqish bildirmoqda. So‘nggi yillarda ikki tomonlama savdo aylanmasi bir necha barobar oshdi va barqaror o‘sishda davom etmoqda. 2025-yilda o‘zaro savdo hajmi 440 million dollardan oshdi, bu 2016-yilga nisbatan qariyb 12 baravar ko‘pdir. Ayniqsa, 320 million dollardan ziyodni tashkil etgan O‘zbekiston eksporti e’tiborni tortmoqda.

Mazkur ko‘rsatkichlar nafaqat har ikki mamlakat biznes doiralari o‘rtasida o‘zaro manfaatli hamkorlikni kengaytirishga bo‘lgan qiziqish ortib borayotganini, balki yangi tarmoqlar va segmentlarni qamrab olgan, yanada diversifikatsiyalashgan va barqaror savdo modelining shakllanayotganini ham ko‘rsatadi. Bugungi sharoit investitsiya oqimlarini, moliyaviy xizmatlarni hamda tog‘-kon sanoati, energetika va raqamli texnologiyalar sohalaridagi qo‘shma loyihalarni yanada rivojlantirish uchun mustahkam zamin yaratmoqda.

Oliy darajada erishilgan kelishuvlarga muvofiq, yaqin istiqbolda ikki tomonlama savdo hajmini 2 milliard dollarga yetkazish bo‘yicha aniq vazifalar belgilab olindi.

Bu maqsadga erishishda muhim vositalardan biri O‘zbekiston Respublikasi Hukumati va Pokiston Islom Respublikasi Hukumati o‘rtasidagi Preferensial savdo bitimi bo‘lib, u har ikki tomondan 17 turdagi tovarlarga bojxona imtiyozlarini nazarda tutadi. Bu kompaniyalar uchun bozorga kirishni sezilarli darajada yengillashtirib, savdo oqimlarining kengayishiga turtki bermoqda.

Shu bilan birga, ishbilarmonlik aloqalari jadal rivojlanmoqda. O‘zbekiston va Pokiston kompaniyalarining tobora ko‘proq qismi sheriklar topib, qo‘shma korxonalar tashkil etmoqda va yangi yo‘nalishlarni o‘zlashtirmoqda. 2025-yil 1-oktabr holatiga ko‘ra, O‘zbekistonda Pokiston kapitali ishtirokidagi qariyb 180 ta korxona faoliyat yuritmoqda, bu esa qo‘shma loyihalarga bo‘lgan ishonch va uzoq muddatli sheriklikka qiziqish ortib borayotganidan dalolat beradi.

Hamkorlik to‘qimachilik va oziq-ovqat sanoatidan tortib, qurilish materiallari, elektrotexnika mahsulotlari ishlab chiqarish va logistika sohalarigacha bo‘lgan keng ko‘lamni qamrab olmoqda. Hukumatlararo komissiya yig‘ilishlari, biznes-forumlar va ixtisoslashgan ko‘rgazmalar to‘g‘ridan-to‘g‘ri muloqot, tajriba almashish va shartnomalar tuzish uchun samarali maydon bo‘lib xizmat qilmoqda. Ushbu tadbirlarda imzolangan kelishuvlar allaqachon yuzlab million dollarga teng bo‘lib, real iqtisodiy samara bermoqda va hamkorlikni yanada kengaytirish uchun mustahkam poydevor yaratmoqda.

2024-yilda Toshkentda “Made in Pakistan” birinchi xalqaro ko‘rgazmasi hamda qo‘shma Logistika forumi o‘tkazilib, unda Pokistonning 80 dan ortiq yetakchi kompaniyalari ishtirok etdi. Ushbu tadbirlar qo‘shma korxonalar va logistika sohasidagi hamkorlik uchun real imkoniyatlarni namoyon etgan holda, bevosita biznes muloqoti uchun qulay platforma yaratdi.

O‘z navbatida, 2025-yil fevral oyida Lahor shahrida “Made in Uzbekistan” milliy ko‘rgazmasi bo‘lib o‘tdi va uning yakunida umumiy qiymati 500 million dollarga teng bo‘lgan 181 ta ikki tomonlama savdo bitimi imzolandi. Bu tadbirlar savdo hajmini kengaytirishga bo‘lgan o‘zaro qiziqish va ikki tomonlama hamkorlik istiqbollariga biznes ishonchi ortib borayotganini yaqqol ko‘rsatdi.

Investitsiyaviy hamkorlikda ham sezilarli yutuqlarga erishildi. 2024-yilda qo‘shma loyihalar doirasida 33 million dollarlik Pokiston investitsiyalari o‘zlashtirildi, 2025-yil yanvar–iyul oylarida esa bu ko‘rsatkich qariyb 70 million dollarga yetib, ikki baravardan ziyod oshdi. Bunday barqaror o‘sish uzoq muddatli loyihalarga qiziqish kuchayayotganini, biznes muhit barqarorligini tasdiqlab, strategik sheriklikni yanada chuqurlashtirish uchun yangi imkoniyatlar ochmoqda.

To‘qimachilik, farmatsevtika, parfyumeriya va qishloq xo‘jaligi sohalarida qo‘shma loyihalar ustida faol ish olib borilmoqda. Bu esa an’anaviy tarmoqlarni mustahkamlash bilan birga, yuqori qo‘shilgan qiymatga ega yangi yo‘nalishlarni rivojlantirish imkonini bermoqda. Xususan, O‘zbekiston kompaniyalari Pokistonda maishiy texnika, traktorlar, “aqlli” hisoblagichlar va zamonaviy gaz bloklari ishlab chiqarish bo‘yicha texnik-iqtisodiy asoslash ishlarini olib bormoqda, bu esa texnologik almashinuv va ilg‘or ishlab chiqarish yechimlarini joriy etish uchun keng yo‘l ochmoqda.

Raqamli soha alohida e’tibor markazida bo‘lib, bu yerda dasturiy ta’minot ishlab chiqish, biznes va davlat xizmatlari uchun IT-yechimlar, qo‘shma startaplar va innovatsion loyihalarni qamrab olgan keng ko‘lamli istiqbolli tashabbuslar shakllanmoqda. Ushbu yo‘nalish texnologik modernizatsiyani tezlashtiradi, raqobatbardoshlikni oshiradi hamda raqamli mahsulotlarni iqtisodiyotning asosiy tarmoqlariga integratsiya qilishga xizmat qiladi.

Savdo infratuzilmasini rivojlantirish ham ustuvor vazifalardan biridir. 2025-yilda Lahor va Karachida O‘zbekiston savdo uylari ochildi, Toshkent va Samarqandda esa Pokiston savdo vakolatxonalarini tashkil etish rejalashtirilmoqda. Bu tashabbuslar bozorga kirishni yengillashtirib, biznes hamkorligini rag‘batlantiradi va ishbilarmon doiralar o‘rtasidagi ishonchni mustahkamlaydi.

Shu tariqa, sanoat, raqamli va infratuzilmaviy hamkorlikning uyg‘unligi ikki tomonlama jadal rivojlanish uchun ko‘p bosqichli platformani yaratib, O‘zbekiston–Pokiston hamkorligini strategik ahamiyatga ega va o‘zaro manfaatli sheriklikka aylantirmoqda.

Transport infratuzilmasi muloqotning ustuvor yo‘nalishi bo‘lib qolmoqda. Markaziy va Janubiy Osiyo tarixan savdo va madaniy yo‘llar orqali bog‘langan bo‘lib, bugun ushbu tabiiy bog‘liqlikni tiklash bo‘yicha maqsadli sa’y-harakatlar olib borilmoqda. Logistikaning yaxshilanishi, yangi transport yo‘laklari va tranzit tartib-taomillarining soddalashtirilishi savdoni kengaytirish va hamkorlikni chuqurlashtirish uchun real imkoniyatlar yaratmoqda. Dengizga chiqish imkoniyati bo‘lmagan Markaziy Osiyo davlatlari uchun ishonchli transport aloqalari barqaror o‘sish va mintaqaviy integratsiyaning muhim omilidir.

Eng muhim loyihalardan biri – Transafg‘on temir yo‘li bo‘lib, u mintaqaviy transport tarmoqlarini tubdan o‘zgartirish, davlatlarning Yevroosiyo iqtisodiy makonidagi mavqeini mustahkamlash hamda Markaziy va Janubiy Osiyo o‘rtasida savdo, investitsiya va logistika oqimlari uchun mustahkam asos yaratish salohiyatiga ega. Yetkazib berish muddatlarini bir necha haftadan 3–5 kungacha qisqartirish va transport xarajatlarini 40 foizdan ortiq kamaytirish orqali ushbu yo‘nalish mintaqaviy mahsulotlarning jahon bozorlaridagi raqobatbardoshligini sezilarli darajada oshiradi hamda eksport-import faoliyatini rag‘batlantiradi.

2025-yilda ushbu loyiha doirasida aniq siljishlarga erishildi: texnik-iqtisodiy asoslashning asosiy qismlari tayyorlandi, yo‘nalish dizayni va moliyalashtirish shartlari bo‘yicha hukumatlararo maslahatlashuvlar davom etmoqda.

Energetika sohasidagi hamkorlik ham katta qo‘shma salohiyatga ega muhim yo‘nalishdir. Geologik qidiruv, neft-gazni o‘zlashtirish va qayta ishlash quvvatlarini modernizatsiya qilish bo‘yicha loyihalar strategik energiya xavfsizligini ta’minlash, manbalarni diversifikatsiya qilish va har ikki mamlakatda sanoat o‘sishini rag‘batlantirishga xizmat qiladi.

Iqtisodiy hamkorlik bilan bir qatorda, O‘zbekiston va Pokiston xalqlari o‘rtasidagi madaniy-gumanitar aloqalar ham jadal rivojlanmoqda. Buyuk Ipak yo‘li davriga borib taqaladigan boy tarixiy meros qo‘shma ilmiy loyihalar, ta’lim tashabbuslari va madaniy almashinuvlarda o‘z ifodasini topib, insoniy rishtalarni mustahkamlamoqda va uzoq muddatli ishonchni shakllantirmoqda.

Pokistonda Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev ilgari surgan Uchinchi Renessans konsepsiyasiga alohida e’tibor qaratilmoqda. U O‘zbekistonning boy tarixiy va ilmiy merosining mantiqiy davomchisi sifatida baholanmoqda. Al-Xorazmiy, Mirzo Ulug‘bek va Zahiriddin Muhammad Bobur kabi allomalar shakllantirgan intellektual va ma’naviy an’analar bugungi ta’lim va innovatsion tashabbuslarga ilhom bag‘ishlab, ikki xalq o‘rtasidagi madaniy va intellektual aloqalarni yanada mustahkamlamoqda.

Turizm ham ikki tomonlama hamkorlikning muhim tarkibiy qismi sifatida alohida e’tiborga loyiq. Noyob ma’naviy va me’moriy merosga ega O‘zbekiston Pokistonlik sayyohlar va ziyoratchilarni tobora ko‘proq jalb etmoqda. Qadimiy shaharlar va Imom Buxoriy, Imom Termiziy hamda Bahouddin Naqshband kabi buyuk allomalarning maqbaralari mamlakatning boy madaniy va ilmiy an’analarini namoyon etib, davlatlararo rasmiy kelishuvlar singari mustahkam xalqaro aloqalarni kuchaytirmoqda.

Transport aloqalarining yaxshilanishi bu jarayonda muhim katalizator bo‘ldi. Islomobod–Toshkent hamda Toshkent–Lahor yo‘nalishlari bo‘yicha to‘g‘ridan-to‘g‘ri aviaqatnovlar yo‘lga qo‘yilishi natijasida 2025-yilda 10 mingdan ortiq pokistonlik sayyoh O‘zbekistonga tashrif buyurdi, bu 2023-yilga nisbatan qariyb 2,5 baravar ko‘pdir. Bu ko‘rsatkichlar turizm yo‘nalishlariga bo‘lgan talab ortib borayotganini hamda transport-logistika sohasidagi integratsion chora-tadbirlarning samaradorligini yaqqol namoyon etadi.

Umuman olganda, turizm, madaniy va iqtisodiy tashabbuslarning uyg‘unligi O‘zbekiston va Pokiston o‘rtasidagi bog‘liqlikni chuqurlashtirish uchun mustahkam platformani shakllantirmoqda. Ushbu kompleks hamkorlik modeli nafaqat iqtisodiy salohiyatni oshiradi, balki uzoq muddatli ishonchni ham mustahkamlab, ikki tomonlama munosabatlarni Markaziy va Janubiy Osiyo o‘rtasidagi mintaqaviy integratsiyaning muhim tarkibiy qismiga aylantirmoqda.

2026-yil fevral oyining boshida Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning Islomobodga kutilayotgan tashrifi strategik sheriklikni mustahkamlash yo‘lidagi muhim bosqich bo‘ladi. Ushbu tashrif qo‘shma tashabbuslar uchun yangi imkoniyatlar ochib, iqtisodiyot, transport, energetika va raqamli texnologiyalar sohalaridagi loyihalarni faollashtiradi hamda hamkorlikka qo‘shimcha sur’at bag‘ishlab, uning amaliy va strategik ahamiyatini yanada oshiradi.

Bugungi kunda hamkorlikning yuqori sur’atini saqlab qolish, amaliy mexanizmlarni kengaytirish, muloqotni boshqaruvning quyi bo‘g‘inlariga tushirish, shuningdek hududlar, kichik va o‘rta biznes, ilmiy doiralar, yoshlar va fuqarolik jamiyati institutlarini yanada faol jalb etish nihoyatda muhimdir. Bunday kompleks yondashuv erishilgan yutuqlarni mustahkamlabgina qolmay, balki o‘zaro hamkorlikning barqaror o‘sishini ta’minlab, barcha darajalarda yangi qo‘shma loyiha va tashabbuslar uchun zamin yaratadi.

Shu tariqa, O‘zbekiston va Pokiston o‘rtasida bunyod etilayotgan “do‘stlik ko‘priklari” — umumiy tarix, an’ana va ma’naviy yaqinlikka tayangan holda — o‘tmish va bugunni bog‘lab, har tomonlama chuqur hamkorlik sari yo‘l ochmoqda. Ular an’anaviy o‘zaro ishonchni barqaror va uzoq muddatli sheriklik shakllariga aylantirib, mahalliy tashabbuslardan tortib, mintaqaviy ahamiyatga ega strategik loyihalargacha bo‘lgan barcha darajalarda hamkorlikni kengaytirish uchun mustahkam asos bo‘lib xizmat qiladi.

Nigora Sultanova,
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi
Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti
bosh ilmiy xodimi